Căn cứ quy định tại Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.
Về chủ thể có quyền lập di chúc, Điều 625 Bộ luật Dân sự 2015 quy định cụ thể như sau:
1. Người thành niên (từ đủ 18 tuổi trở lên) có đủ điều kiện theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 630 của Bộ luật này (minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép) có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình.
2. Người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi được lập di chúc, nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.
Như vậy, pháp luật hoàn toàn tôn trọng quyền tự do định đoạt tài sản của cá nhân sau khi qua đời. Tuy nhiên, quyền tự do này không phải là tuyệt đối. Để nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho những người thân thích gắn bó với người để lại di sản, Bộ luật Dân sự 2015 đã đặt ra sự hạn chế nhất định đối với người lập di chúc thông qua quy định tại Điều 644 của Bộ luật Dân sự. Pháp luật quy định những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc như sau:
“1. Những người sau đây được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật, trong trường hợp họ không được lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn 2/3 suất đó:
- Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng;
- Con thành niên mà không có khả năng lao động
2. Quy định tại khoản 1 Điều này không áp dụng đối với người từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 620 hoặc họ là những người không có quyền hưởng di sản theo quy định tại khoản 1 Điều 621 của Bộ luật này.”
Làm sao để xác định được suất thừa kế theo pháp luật?
Những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc là những người không được hưởng di sản trong di chúc, hoặc được hưởng phần di sản ít hơn 2/3 suất thừa kế nếu chia theo pháp luật. Khi đó, họ vẫn sẽ được hưởng một phần di sản tối thiểu bằng 2/3 của một suất theo pháp luật.
Vậy 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật được hiểu và tính như thế nào? Hiện nay, đa số các Tòa án khi áp dụng chia di sản thừa kế thường xác định bằng cách: lấy toàn bộ di sản của người chết chia cho tất cả những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất, sau đó nhân với 2/3 để ra giá trị của một suất bắt buộc.
Lưu ý: Khi tính tổng số người ở hàng thừa kế thứ nhất để làm mẫu số chia, Tòa án sẽ không tính các đối tượng sau:
- Người từ chối nhận di sản (theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015).
- Người không có quyền hưởng di sản (theo khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015).
